Có một câu hỏi mà gần như chủ doanh nghiệp nào cũng từng tự hỏi ít nhất một lần: đào tạo nhân viên tốn công tốn tiền, rồi họ giỏi lên xong nhảy việc thì sao. Nghe có lý, nhưng nó chỉ nhìn thấy một nửa vấn đề.
Câu hỏi ngược lại
Vế còn lại ít ai chịu hỏi: nếu không đào tạo mà họ vẫn ở lại thì sao. Một đội ngũ dậm chân tại chỗ, làm việc theo quán tính, không ai giỏi hơn hôm qua, đó mới là thứ đáng sợ. Nhân sự không phát triển thì sản phẩm không phát triển, dịch vụ không phát triển, và cuối cùng chính doanh nghiệp cũng không phát triển. Nhảy việc là rủi ro có thể xảy ra. Trì trệ là rủi ro gần như chắc chắn xảy ra nếu không làm gì.
Đào tạo chính là cách giữ người
Nhiều người nghĩ giữ người bằng lương, bằng thưởng, bằng phúc lợi. Những thứ đó quan trọng nhưng không phải tất cả. Người giỏi, người có tham vọng, thường rời đi không phải vì lương thấp mà vì cảm giác dừng lại, không học được gì mới, không thấy đường phát triển. Khi công ty đầu tư đào tạo, cho người ta cơ hội làm việc khó hơn, học kỹ năng mới, đó là tín hiệu công ty quan tâm đến tương lai của họ chứ không chỉ dùng họ như một công cụ. Cảm giác được đầu tư đó, nhiều khi giữ người còn tốt hơn một khoản thưởng.
Kèm cặp, cách đào tạo rẻ nhất
Doanh nghiệp nhỏ không có ngân sách cho khóa học đắt tiền hay chương trình đào tạo bài bản, nhưng vẫn có một công cụ gần như miễn phí: kèm cặp. Người quản lý hoặc người có kinh nghiệm ngồi cạnh, chỉ việc, giải thích lý do đằng sau quyết định chứ không chỉ đưa quy trình. Kèm cặp tốt không phải là làm hộ, mà là để người ta tự làm, tự sai, rồi sửa cùng nhau. Cách này chậm hơn một khóa training tập trung nhưng bám sát thực tế công việc, và quan trọng là không tốn thêm ngân sách nào ngoài thời gian.
Giao việc khó hơn năng lực hiện tại một chút
Cách đào tạo hiệu quả khác mà ít ai gọi tên là đào tạo, đó là giao việc khó. Giao cho nhân viên một việc hơi vượt khả năng hiện tại, có người hỗ trợ khi cần, họ sẽ buộc phải học nhanh hơn bất kỳ khóa học nào. Đây cũng là cách để chủ doanh nghiệp nhìn ra ai có tiềm năng phát triển, ai chỉ muốn làm đúng phần việc được giao rồi thôi. Điểm mấu chốt là đừng ném người ta vào việc quá sức rồi bỏ mặc, phải có người theo sát để đỡ khi cần.
Tự học trong nội bộ đội
Một hình thức đào tạo gần như miễn phí nữa là để nhân viên dạy lại nhau. Ai giỏi phần nào thì chia sẻ lại cho người khác trong buổi họp ngắn hàng tuần, hoặc đơn giản là ngồi lại nửa tiếng cuối tuần để mỗi người kể một bài học rút ra. Cách này vừa lan tỏa kiến thức trong đội, vừa giúp người chia sẻ củng cố lại hiểu biết của chính mình vì phải diễn đạt cho người khác hiểu. Không cần công cụ phức tạp, chỉ cần thói quen và một chút kỷ luật duy trì đều đặn.
Rốt cuộc thì việc sợ đào tạo xong người ta đi mất, giống như sợ dạy con biết đi vì sợ nó chạy ra khỏi nhà. Có những người dù không đào tạo gì vẫn rời đi vì đủ lý do khác, và có những người dù được đầu tư rất nhiều vẫn chọn gắn bó lâu dài vì họ thấy công ty thật sự đáng để ở lại. Câu hỏi đúng không phải là có nên đào tạo hay không, mà là làm sao để môi trường làm việc đủ tốt để người được đào tạo muốn tiếp tục ở lại cống hiến.
