Một ngã rẽ lớn của bất cứ ai làm doanh nghiệp là câu hỏi lấy tiền đâu để lớn. Có hai con đường chính. Một là tự thân, nuôi doanh nghiệp bằng tiền của mình và tiền lời làm ra, dân khởi nghiệp gọi là bootstrapping. Hai là gọi vốn, đổi một phần cổ phần lấy tiền từ nhà đầu tư. Hai con đường này khác nhau rất sâu, và không có đường nào đúng cho tất cả. Đây là góc nhìn để bạn tự cân, còn quyết định vẫn là của bạn.
Tự thân: chậm mà chắc, giữ trọn quyền
Bootstrapping nghĩa là bạn lớn bằng chính dòng tiền của mình. Cái được lớn nhất là bạn giữ trọn quyền kiểm soát và trọn phần lời. Không ai bảo bạn phải làm gì, không ai ép bạn phải lớn nhanh, và khi có lời thì lời đó là của bạn hết.
Cái giá là chậm. Bạn chỉ lớn được bằng tốc độ tiền tự đẻ ra, nên khó bung nhanh. Và bạn tự gánh hết rủi ro, không có ai chia lửa lúc khó. Nhưng chính sự chậm đó lại ép bạn kỷ luật, phải làm ra lời thật từ sớm thay vì đốt tiền người khác. Nhiều doanh nghiệp bền được xây theo cách này, vì ngay từ đầu chúng buộc phải lành mạnh về tài chính.
Gọi vốn: nhanh, nhưng đánh đổi
Gọi vốn cho bạn một cục tiền để tăng tốc, làm được những thứ mà tiền tự thân không kham nổi, và bung ra trước khi đối thủ kịp. Với những thị trường mà tốc độ và quy mô quyết định thắng thua, đây có khi là con đường bắt buộc.
Nhưng gọi vốn không phải tiền cho không. Bạn đổi lấy nó bằng một phần quyền sở hữu và một phần quyền quyết định. Có thêm nhà đầu tư nghĩa là có thêm người có tiếng nói, có thêm kỳ vọng phải đáp ứng, và một áp lực phải lớn thật nhanh. Nhà đầu tư bỏ tiền vì muốn khoản đó nhân lên nhiều lần, nên họ sẽ đẩy bạn chạy. Con đường này nhanh hơn nhưng cũng căng hơn, và cái ghế của bạn trong chính công ty mình có thể lung lay nếu mọi thứ không như kỳ vọng.
Không có đáp án đúng cho mọi người
Điều quan trọng là hiểu đây là một sự đánh đổi, không phải chuyện đường nào sang hơn. Gọi được vốn lớn không phải là huy chương thành công, đó chỉ là một lựa chọn về cách nuôi doanh nghiệp, đi kèm cái giá riêng. Cũng như tự thân không phải là dấu hiệu yếu kém, nhiều doanh nghiệp rất mạnh cố tình không gọi vốn để giữ tự do.
Câu trả lời phụ thuộc vào loại hình kinh doanh và vào chính bạn. Nếu ngành của bạn cần đốt tiền lớn để chiếm thị trường trước, gọi vốn có thể hợp lý. Nếu mô hình của bạn có thể lời sớm và lớn dần vững chắc, tự thân giữ cho bạn nhiều thứ quý giá. Và còn phụ thuộc bạn muốn gì: bạn muốn sở hữu trọn một cơ ngơi vừa phải, hay muốn nắm một phần nhỏ của một thứ có thể rất lớn?
Vài câu nên tự hỏi trước khi quyết
Trước khi chọn, hãy hỏi mình vài câu thành thật. Doanh nghiệp của mình có thật sự cần một cục tiền lớn để thắng không, hay mình chỉ muốn tiền cho đỡ cực? Mình sẵn sàng chia quyền quyết định tới đâu? Mình chịu được áp lực phải lớn nhanh theo kỳ vọng người khác không? Và nếu gọi vốn, mình có đang đổi tự do lâu dài lấy tốc độ ngắn hạn một cách xứng đáng không?
Đây là quyết định tài chính lớn và rất cá nhân, nên mình không thay bạn chọn được. Cái mình muốn để lại là: hãy chọn có chủ đích, hiểu rõ cái được và cái mất của mỗi đường, thay vì gọi vốn chỉ vì thấy người ta gọi, hay né gọi vốn chỉ vì sợ. Con đường đúng là con đường hợp với mô hình và với điều bạn thật sự muốn.
