Con số tài chính thô một mình nó thường không nói lên nhiều. Doanh thu mười tỷ là to hay nhỏ? Lời một tỷ là giỏi hay dở? Tùy. Muốn con số biết nói, người ta đặt chúng cạnh nhau thành tỷ số. Chủ doanh nghiệp không cần thành kế toán, nhưng nên đọc trôi vài tỷ số cơ bản để bắt mạch sức khỏe của chính mình. Đây là mấy cái đáng nhớ.
Biên lợi nhuận: giữ lại được bao nhiêu
Biên lợi nhuận cho biết trong mỗi đồng doanh thu, bạn giữ lại được bao nhiêu sau khi trừ chi phí. Có biên gộp, tính sau khi trừ giá vốn, cho thấy sức khỏe của phần lõi kinh doanh. Có biên ròng, tính sau khi trừ hết mọi chi phí, cho thấy cuối cùng còn lại gì.
Đây là tỷ số mình nhìn đầu tiên. Doanh thu to mà biên mỏng dính thì rất mệt, làm quần quật mà không dư mấy, lại dễ gãy khi chi phí nhích lên. Doanh thu vừa phải mà biên dày thì khỏe và có đệm. Nhìn biên qua thời gian còn quan trọng hơn một con số lẻ: nó đang nở ra hay đang co lại mới nói lên xu hướng thật.
Tỷ số thanh khoản: có đủ tiền trả nợ ngắn hạn không
Nhóm tỷ số thanh khoản trả lời một câu rất thực tế: sắp tới có khoản phải trả, bạn có đủ tài sản xoay được thành tiền để trả không? Cách đơn giản là so tài sản ngắn hạn với nợ ngắn hạn.
Nếu nợ sắp tới hạn mà tài sản xoay nhanh lại ít hơn, đó là đèn vàng, bạn có nguy cơ kẹt tiền dù trên giấy vẫn đang lời. Đây chính là cầu nối tới câu chuyện dòng tiền: lời là một chuyện, có tiền mặt để trả đúng lúc lại là chuyện khác. Tỷ số thanh khoản giúp bạn thấy trước cái kẹt đó trước khi nó xảy ra.
Tỷ suất sinh lời: đồng vốn đẻ ra bao nhiêu
Nhóm này đo hiệu quả của đồng vốn. ROI, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư, cho biết mỗi đồng bỏ ra sinh về bao nhiêu. ROE, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ, cho biết phần vốn của chính chủ đang làm việc hiệu quả tới đâu.
Mấy tỷ số này quan trọng vì tiền luôn có nhiều chỗ để đi. Nếu vốn của bạn bỏ vào doanh nghiệp mà sinh lời thấp hơn cả những kênh an toàn khác, thì đáng để dừng lại suy nghĩ. Không phải để vội rút, mà để hiểu đồng vốn của mình đang được dùng có đáng không.
Đòn bẩy: đang gánh bao nhiêu nợ
Tỷ số đòn bẩy cho biết doanh nghiệp đang dựa vào nợ nhiều tới đâu so với vốn tự có. Nợ không xấu, dùng khéo thì nó khuếch đại kết quả, giúp bạn làm được nhiều hơn số vốn mình có. Nhưng nợ nhiều là con dao hai lưỡi. Lúc thuận thì nó nhân cái lời lên, lúc khó thì nó nhân cái đau lên và có thể nhấn chìm bạn.
Nhìn tỷ số đòn bẩy giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu trên cái thang rủi ro đó. Vay tới mức nào thì còn ngủ ngon, tới mức nào thì bắt đầu mạo hiểm, đó là điều mỗi chủ doanh nghiệp cần tự cảm được.
Đọc cùng nhau và theo thời gian
Như mọi thứ trong tài chính, sức mạnh nằm ở việc đọc các tỷ số cùng nhau chứ không tách lẻ, và nhìn chúng qua thời gian chứ không chỉ một lát cắt. Biên lợi nhuận đang co lại trong khi đòn bẩy đang phình ra là một tổ hợp đáng lo, dù từng con số riêng chưa báo động. Ngược lại, biên đang nở và thanh khoản đang dày lên là dấu hiệu bạn đang khỏe lên.
Bạn không cần tính mấy con số này mỗi ngày, cũng không cần nhớ hết công thức. Chỉ cần xem chúng đều đặn mỗi tháng, để mắt vào vài cái quan trọng nhất, rồi dần dần chúng sẽ biết nói với bạn. Chủ doanh nghiệp đọc được mạch tài chính của mình thì ra quyết định tỉnh táo hơn hẳn, và hiếm khi bị một rắc rối tiền bạc vả vào mặt mà lẽ ra đã thấy trước.
