Nhiều ông chủ né báo cáo tài chính vì thấy nó khô khan, lại đầy thuật ngữ rối não. Nhưng giao hết phần hiểu con số cho kế toán thì cũng giống lái xe mà không thèm nhìn đồng hồ. Vẫn chạy được đấy, cho tới lúc hết xăng hoặc động cơ quá nhiệt mà bạn chẳng hề hay biết gì. Bạn không cần thành kế toán. Bạn chỉ cần đọc được ba bảng số đang kể câu chuyện sức khỏe của chính doanh nghiệp mình.
Báo cáo lãi lỗ: có kiếm ra tiền hay không
Báo cáo kết quả kinh doanh trả lời câu hỏi đơn giản nhất: trong một kỳ, bạn kiếm được tiền hay mất tiền. Nó mở đầu bằng doanh thu, trừ giá vốn ra lợi nhuận gộp, rồi trừ tiếp các chi phí vận hành để ra con số lãi cuối cùng.
Nhưng cái đáng nhìn không chỉ là con số lãi cuối, mà là mấy cái tỷ lệ. Biên lợi nhuận gộp cho biết mỗi đồng doanh thu còn lại bao nhiêu sau khi trừ chi phí trực tiếp, đây là cái chỉ số nói lên sức khỏe của cả mô hình. Biên gộp mà mỏng thì mọi thứ phía sau đều chật vật theo. Mà nhìn mấy tỷ lệ này qua thời gian còn quan trọng hơn nhìn một con số đơn lẻ. Biên lợi nhuận đang nở ra hay đang co lại mới nói cho bạn biết xu hướng thật.
Báo cáo dòng tiền: tiền thật ra vào thế nào
Đây là cái bảng nhiều chủ doanh nghiệp hay bỏ qua nhất, và đó là một sai lầm chết người. Như mấy bài trước có nói, lãi trên giấy không phải là tiền trong tài khoản. Báo cáo dòng tiền cho thấy tiền thật sự chảy vào, chảy ra từ đâu. Từ hoạt động kinh doanh, từ đầu tư, từ vay mượn.
Một doanh nghiệp hoàn toàn có thể báo lãi nhưng dòng tiền lại âm, nghĩa là nó đang đốt tiền mặt ra nhiều hơn thu về, mà tình trạng đó thì không kéo dài được. Ngược lại, dòng tiền dương đều đặn từ hoạt động kinh doanh là dấu hiệu của một cỗ máy lành mạnh. Nếu chỉ được nhìn đúng một bảng để biết mình có sống qua tháng sau không, thì nhìn dòng tiền.
Bảng cân đối: đang sở hữu gì và nợ gì
Hai bảng kia mô tả cả một khoảng thời gian, còn bảng cân đối thì chụp lại đúng một khoảnh khắc: ngay lúc này, bạn có tài sản gì và đang nợ gì. Một bên là tài sản (tiền mặt, hàng tồn, khoản phải thu, máy móc thiết bị). Bên kia là nợ phải trả, và phần vốn còn lại thuộc về bạn.
Bảng này hé lộ mấy thứ hai bảng kia giấu nhẹm. Bạn có thể đang lãi đấy, nhưng phần lớn tài sản lại kẹt cứng trong đống hàng tồn khó bán, hoặc nằm trong mấy khoản khách nợ chưa chịu trả. Trông thì có vẻ ổn, nhưng đang gánh một cục nợ ngắn hạn sắp tới hạn. Bảng cân đối cho bạn thấy cái cấu trúc tài chính của mình, đang đứng trên nền vững hay nền đang lung lay.
Ba bảng kể chung một câu chuyện
Sức mạnh thật chỉ đến khi đọc cả ba cùng một lúc. Lãi lỗ cho biết bạn có kiếm ra tiền không. Dòng tiền cho biết tiền có thật sự về tay không. Bảng cân đối cho biết bạn đang đứng vững tới đâu. Một doanh nghiệp có thể lãi (lãi lỗ đẹp) nhưng kẹt tiền (dòng tiền xấu) vì vốn chôn hết trong hàng tồn với công nợ (cái này lòi ra ở bảng cân đối). Chỉ nhìn một bảng thôi là bạn hiểu sai cả bức tranh.
Cứ nhìn đều đặn rồi quen
Bạn không cần hiểu hết mọi dòng ngay lập tức đâu. Cứ bắt đầu bằng việc xem ba bảng này đều đặn mỗi tháng, để mắt vào vài con số quan trọng nhất: biên lợi nhuận gộp, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, và còn lại bao nhiêu tiền mặt. Nhìn riết rồi mấy con số nó bắt đầu "biết nói" với bạn, và bạn sẽ ngửi ra vấn đề từ sớm thay vì lúc đã muộn.
Cứ coi ba báo cáo này như cái bảng đồng hồ trên xe. Lãi lỗ cho biết có sinh lời không, dòng tiền cho biết có sống được không, bảng cân đối cho biết đứng vững tới đâu. Bạn không cần ngồi làm kế toán, nhưng cần đọc được cái câu chuyện chúng đang kể. Ông chủ nào nắm được con số của mình thì ra quyết định tỉnh táo hơn hẳn, và hiếm khi bị một rắc rối nào đó vả vào mặt mà lẽ ra đã thấy trước từ lâu.
