Một sự thật hơi khó chịu của kinh doanh: bạn gần như chẳng bao giờ có đủ thông tin để chắc chắn cả. Ngồi đợi cho mọi thứ rõ ràng à? Đợi xong thì cơ hội trôi mất, hoặc đối thủ ra tay rồi. Kỹ năng quan trọng nhất của người làm chủ không phải là né bất định. Mà là ra quyết định tốt ngay trong cái bất định đó.
Quyết định nào sửa lại được, quyết định nào không
Không phải quyết nào cũng cần cân nhắc như nhau. Có một cách chia khá tiện: cái nào đảo ngược được, cái nào không. Mấy quyết định đảo ngược được, kiểu thử một kênh bán mới, đổi cách bày sản phẩm, thì cứ quyết nhanh, sai thì sửa. Ngồi chần chừ còn tốn hơn là dính một lỗi nhỏ có thể sửa.
Còn mấy quyết định khó quay đầu, ký hợp đồng dài hạn, rót vốn lớn, cho một nhân sự chủ chốt nghỉ, thì chậm lại, gom thêm thông tin, cân cho kỹ. Lẫn lộn hai loại này là gốc của bao nhiêu rắc rối. Người ta đắn đo cả tuần cho mấy việc lặt vặt sửa được, rồi lại vội vàng với mấy việc lớn không có đường lùi.
Thoát cái bẫy phân tích mãi không quyết
Gặp bất định, phản xạ tự nhiên là đi gom thêm dữ liệu. Mà thông tin có cái quy luật lợi ích giảm dần: mớ dữ liệu đầu giúp ích nhiều lắm, mớ sau ngày càng ít giá trị mà vẫn ngốn thời gian như thường. Tới một điểm, gom thêm chỉ là cách trì hoãn quyết định, khoác lên cái áo "cẩn thận" cho đỡ ngại thôi.
Có một câu hỏi giúp thoát bẫy này: "Thông tin nào sẽ thật sự làm mình đổi quyết định?" Nếu không có cái nào, thì bạn đủ dữ liệu để quyết rồi. Phần còn lại chỉ là chần chừ. Một quyết định tốt với thông tin vừa đủ và đúng lúc thường thắng một quyết định hoàn hảo mà ra quá trễ.
Nghĩ theo xác suất, đừng đòi chắc chắn
Người quyết giỏi không hỏi "cái này có chắc thành không". Họ hỏi "khả năng thành bao nhiêu, và lỡ sai thì hậu quả to cỡ nào". Đây là kiểu nghĩ theo kỳ vọng. Một lựa chọn 60% thắng mà mặt trái nhỏ thường ngon hơn cái 90% thắng nhưng lỡ thua là sập tiệm.
Kiểu nghĩ này còn giúp bạn tách chất lượng quyết định ra khỏi kết quả. Quyết đúng đắn vẫn có thể ra kết quả tệ vì xui. Mà quyết liều đôi khi lại may mà trúng. Chấm điểm bản thân dựa trên việc lúc đó bạn đã nghĩ thế nào với thông tin trong tay, đừng chỉ nhìn vào kết quả, thì mới học được đúng bài.
Lo cái mặt trái trước khi mơ cái mặt phải
Một nguyên tắc quản trị rủi ro nghe đơn giản mà mạnh: trước khi lao vào một cơ hội, hỏi đã, "nếu cái này toang hoàn toàn, mình có sống nổi không". Trả lời mà ra "không" thì dù khả năng thắng cao tới đâu, đó vẫn là canh bạc không nên đặt. Né mấy cú sai có thể kết liễu cả doanh nghiệp quan trọng hơn nhiều so với việc vắt kiệt từng cơ hội.
Người chơi đường dài là người không bao giờ để một quyết định lẻ có thể xoá sổ mình, phần thưởng có hấp dẫn cỡ nào cũng vậy.
Vậy nên: chia quyết định theo mức đảo ngược để biết khi nào nhanh khi nào chậm. Gom đủ thông tin rồi dừng, nghĩ theo xác suất thay vì đòi chắc chắn, và luôn chừa đường sống cho mình. Bất định thì sẽ không bao giờ hết. Nhưng ra quyết định tốt một cách đều tay ngay trong nó thì hoàn toàn làm được.
